1111

หน้าแรก | สมุดเยี่ยม | วารสารปัญญา | บทความ |กระดานเสวน | ห้องรวมศิษย์ ล้านนา.| ติดต่อเรา .

    การบริหาร : การจัดองค์กรโรงเรียน


การบริหาร : การจัดองค์กรโรงเรียน 

เรียบเรียงโดย พระครูปลัดจิตติชัย จิตฺติชโย[1]

   

“การบริหาร” ตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า “Administration” คำนี้นิยมใช้กับองค์การทางรัฐกิจ หรือราชการ มีหัวหน้าที่เรียกว่า “ผู้บริหาร” (Administrator) รับผิดชอบ ส่วนอีกด้านหนึ่งมีการใช้คำว่า “การจัดการ” ตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า “Management” คำนี้นิยมใช้กับองค์การทางธุรกิจ มีหัวหน้าที่เรียกว่า “ผู้จัดการ” (Manager) ทั้งสองคำมีความหมายเหมือนกันแต่นิยมใช้ต่างกัน ในที่นี้เรื่องของการบริหารสถานศึกษา ส่วนใหญ่จะเน้นโรงเรียนที่เป็นของรัฐบาล จึงขอใช้คำว่าการบริหารตลอดไป คำนี้มีผู้ให้ความหมายไว้หลายทัศนะด้วยกัน ดังนี้

1. ชุบ กาญจนประกร กล่าวว่า “การบริหารหมายถึง การทำงานของคณะบุคคลตั้งแต่  2 คนขึ้นไป ที่ร่วมกันปฏิบัติการให้บรรลุเป้าหมายร่วมกัน ฉะนั้นคำว่าการบริหารงานนี้ จึงใช้กำกับแสดงให้เห็นลักษณะการบริหารงานแต่ละประเภทได้เสมอแล้วแต่กรณีไป แต่ถ้าเป็นการทำงานโดยบุคคลคนเดียว เราเรียกการทำงานเฉย ๆ เท่านั้น”

2. สมพงศ์ เกษมสิน กล่าวว่า “การบริหารคือการใช้ศาสตร์และศิลปะ นำเอาทรัพยากรการบริหารมาประกอบการตามกระบวนการบริหาร ให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ”

3. จุมพล สวัสดิยากร กล่าวว่า “การบริหารคือการที่บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปร่วมกันทำงานเพื่อจุดประสงค์อย่างเดียวกัน”

4. พนัส หันนาคินทร์ กล่าวว่า “การบริหารหมายถึงกระบวนการที่ผู้บริหารให้อำนาจตลอดจนทรัพยากรต่าง ๆ เช่น คน เงิน วัสดุอุปกรณ์ ที่มีอยู่หรือคาดว่าจะมี จัดการดำเนินงานของสถาบันหรือหน่วยงานนั้น ๆ ให้ดำเนินไปสู่จุดมุ่งหมายที่ต้องการ” (หวน พินธุพันธุ์, 2528 : 2 – 3)

จากความหมายที่กล่าวแล้ว พอสรุปได้ว่า การบริหารเป็นเรื่องของ
                             (
1) คณะบุคคล มิใช่คนใดคนหนึ่ง
                             (2) มีเป้าหมายที่คณะบุคคลกำหนดร่วมกัน เห็นพ้องต้องกัน

                             (3) มีกิจกรรม การงาน หรือการดำเนินงานไปสู่เป้าหมายนั้น ซึ่งทุกคนต้องร่วมกันทำร่วมกันรับผิดชอบ โดยมีผู้บริหารเป็นผู้นำซึ่งต้องอาศัยหลักวิชาความรู้ที่ว่าด้วยศาสตร์และศิลป์   จึงจะทำให้การบริหารประสบความสำเร็จ

5. ภิญโญ สาธร กล่าวว่า “การบริหารการศึกษาคือกิจกรรมต่าง ๆ ที่บุคคลหลายคนร่วมมือกันดำเนินการ เพื่อพัฒนาเด็ก เยาวชน ประชาชน และสมาชิกของสังคมในทุก ๆ ด้าน เช่น ความสามารถ ทัศนคติ พฤติกรรม ค่านิยม หรือคุณธรรม ทั้งในด้านการสังคม การเมือง และเศรษฐกิจ เพื่อให้บุคคลดังกล่าวเป็นสมาชิกที่ดี และมีประสิทธิภาพของสังคม โดยกระบวนการต่าง ๆ ทั้งที่เป็นระเบียบแบบแผน และไม่เป็นระเบียบแบบแผน (หวน พินธุพันธุ์, 2528 : 7)

6. สมบูรณ์ พรรณาภพ กล่าวว่า “การบริหารการศึกษาคือการดำเนินการต่าง ๆ ของกลุ่มบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการจัดการศึกษา เพื่อพัฒนาสมาชิกของสังคมให้มีความเจริญงอกงามในด้านต่าง ๆ อย่างเต็มที่ และเหมาะสมกับความแตกต่างระหว่างเอกัตบุคคล เพื่อให้เขเป็นสมาชิกที่ดีของสังคม” (หวน พินธุพันธุ์, 2528 : 7 – 8)

จากความหมายดังกล่าวพอสรุปได้ว่า การบริหารการศึกษาเป็นการดำเนินการของคณะบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษา จัดให้กับทุกคนที่เป็นสมาชิกของสังคมหรือชุมชน โดยมุ่งหวังที่จะให้เจริญงอกงามและเป็นสมาชิกที่มีคุณภาพของชุมชน

ดังนั้นโรงเรียนหรือสถาบันทางการศึกษาในระดับต่าง ๆ ซึ่งต้องทำหน้าที่การบริหารการศึกษา มีผู้บริหารการศึกษาของโรงเรียนรับผิดชอบสูงสุดร่วมกับคณะครูและผู้เกี่ยวข้องต่าง ๆ รวมทั้งตัวแทนประชาชนด้านที่เข้ามาร่วมกิจกรรมการดำเนินในลักษณะต่าง ๆ จัดบริการทั้งทางวิชาการและอื่น ๆ ให้แก่คนทุกเพศทุกวัยในชุมชนนั้น ตลอดจนความต้องการของชุมชน และเพื่อเป็นสมาชิกที่ดีของชุมชน

งานบริหารโรงเรียน บางครั้งก็เรียกว่า “งานบริหารการศึกษา” หรือ “ภารกิจของการบริหารการศึกษา”  ได้มีการแบ่งขอบข่ายของงานไว้หลายทัศนะด้วยกัน ดังนี้

1. Kimbrough และ Nunnery ได้แบ่งงานบริหารโรงเรียนไว้ 8 ประการด้วยกันคือ
                        1.1 งานพัฒนาองค์การและธำรงไว้ซึ่งองค์การ
                       
1.2 งานบริหารหลักสูตรและการสอน
                       
1.3 งานบริหารเศรษฐกิจการศึกษา
                       
1.4 งานธุรการ
                       
1.5 งานบริหารบุคลากร
                       
1.6 งานกิจการนักเรียน
                       
1.7 งานสร้างภาวะผู้นำในด้านความสัมพันธ์กับชุมชน
                       
1.8 งานด้านการประเมินผล การวิจัย และสร้างความเชื่อถือจากประชาชน
 

2. Ramseyer และคณะ ได้ทำการวิจัยงานบริหารโรงเรียน สรุปได้ 8 ประการดังนี้
                        2.1 งานพัฒนาการสอนและหลักสูตร
                       
2.2 งานธุรการ การเงิน และบริการต่าง ๆ ของโรงเรียน
                       
2.3 งานการเป็นผู้นำของชุมชน
                       
2.4 งานบุคคล
                       
2.5 งานอาคารสถานที่
                       
2.6 งานจัดรถรับส่งนักเรียน
                       
2.7 งานจัดระบบบริหารโรงเรียนให้ถูกต้อง
                       
2.8 งานปกครองดูแลนักเรียน
 

3. Smith กับคณะ ได้แบ่งงานของผู้บริหารการศึกษาไว้ 7 ประการ คือ
                        3.1 งานวิชาการ
                       
3.2 งานบุคคล
                       
3.3 งานกิจการนักเรียน
                       
3.4 งานการเงิน
                       
3.5 งานอาคารสถานที่
                       
3.6 งานสร้างความสัมพันธ์กับชุมชน
 

4. Campbell และคณะ ได้แบ่งภารกิจของงานบริหารการศึกษาไว้ 6 งานใหญ่ คือ
                        4.1 งานด้านความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมนุมชน
                       
4.2 งานด้านหลักสูตรและการสอน
                       
4.3 งานด้านกิจการนักเรียน
                       
4.4 งานด้านการบริหารงานบุคคล
                       
4.5 งานด้านการบริการอาคารสถานที่ ตลอดจนวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ
                       
4.6 งานด้านธุรการและการเงิน (เชาวน์ มณีวงษ์, 2528 : 7)
 

5. สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ ได้แบ่งงานบริหารการศึกษาของโรงเรียนประถมศึกษาไว้ 6 งาน และได้แบ่งสัดส่วนให้ความสำคัญกับงานต่าง ๆ ดังนี้

5.1 งานวิชาการ
5.2 งานบริหารบุคคล
5.3 งานบริหารกิจการนักเรียน
5.4 งานธุรการ – การเงิน
5.5 งานอาคารและสถานที่
5.6 งานสร้างความสัมพันธ์  ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน

40 %
20 %
20 %
10 %
5 %
5 %


                    6. การวิจัยของนิสิตนักศึกษาวิชาบริหารการศึกษา คณะคุรุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เกี่ยวกับงานบริหารการศึกษาของอาจารย์ใหญ่โรงเรียนมัธยมศึกษาในเขตการศึกษาต่าง ๆ พบว่ามีงาน 5 ประเภท และจัดอันดับความสำคัญของงานไว้ดังนี้

งานด้านต่าง ๆ

เขตการศึกษา

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

กทม.

1. งานด้านวิชาการ
2. งานบริหารงานบุคคล
3. งานบริหารกิจการนักเรียน
4. งานธุรการ การเงินและการบริการ
5. งานด้านความสัมพันธ์กับชุมชน

3
2
4

1

5

4
2
3

1

5

4
3
1

2

5

2
1
4

3

5

2
3
4

1

5

4
1
3

1

5

3
1
4

2

5

3
2
1

4

5

2
1
2

4

5

3
2
1

4

5

4
1
3

2

5

4
2
3

1

5

3
4
2

1

5

(นพพงษ์ บุญจิตราดุลย์, 2525 : 98 – 99)
 

7. งานของสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษา ประกอบไปด้วย
                        7.1 งานการผลิตกำลังคน ตามความต้องการของสังคม ในสาขาวิชาการและวิชาชีพต่าง ๆ

                        7.2 งานการพัฒนาบุคคล ให้มีความรู้และคุณธรรมที่สูงขึ้นเพื่อพัฒนาประเทศ
                        7.3 งานค้นคว้าวิจัย
                        7.4 งานบริการทางวิชาการแก่สังคม
                        7.5 งานทำนุบำรุงรักษาศิลปวัฒนธรรม

ซึ่งอาจสรุปได้ว่า มีงานการสอน งานค้นคว้าวิจัย งานบริการทางวิชาการแก่สังคม และงานทำนุบำรุงรักษาศิลปวัฒนธรรม (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ, 2522 : 42 – 45)                             

จากการศึกษางานบริหารการศึกษาของสถานศึกษาทุกระดับแล้ว โรงเรียนหรือสถานศึกษาทุกระดับ มีงานหลัก 4 ประการ ดังนี้
                    1. งานวิชาการ
                    2. งานบริการชุมชน
                    3. งานค้นคว้าวิจัย ทั้งในส่วนที่ผลิตเอง และส่วนที่นำผลวิจัยมาใช้เผยแพร่
                    4. งานทำนุบำรุงรักษามรดกทางสังคม วัฒนธรรม ประเพณี (เชาวน์ มณีวงษ์, 2528 : 6)


[1] อาจารย์ประจำ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา วัดเจดีย์หลวง วรวิหาร
  น.ธ.เอก, ศน.บ.(ปรัชญา), ศศ.ม.(การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น)

 

<<กลับ | 1 | 2 | ถัดไป>>

กลับขึ้นด้านบน

 
 
มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา
103 วัดเจดีย์หลวง ถ.พระปกเกล้า ต.พระสิงห์
อ.เมือง จ.เชียงใหม่ 50200
โทร. 0-5327-0975-6, โทรสาร 0-5381-4752

MAHAMAKUT  BUDDHIST  UNIVERSITY; LANNA CAMPUS
103  Wat Jedeeluang Phrasingha Muang Chiang Mai 50200
TEL. 0-5327-0975-6,  FAX. 0-5381-4752
Contact us : mbulnc@gmail.com , asksak@hotmail.com